Preventie krijgt steeds meer aandacht in de bedrijfsgezondheidszorg. In de reactie van het kabinet op het SER-advies Gezond en veilig werken staat het voorkomen van uitval centraal. Welke rol speelt de bedrijfsarts daarbij? Bedrijfsarts Stefan van Vuuren vertelt hoe dat er in de praktijk uitziet. “Een belangrijk deel van het verzuim ontstaat door factoren in het werk zelf.”
Meer aandacht voor preventie: wat betekent dat voor organisaties?
“De nadruk op preventie is op zichzelf niet nieuw, maar de urgentie wordt wel groter. Door krapte op de arbeidsmarkt, complexer werk en een hogere mentale belasting van medewerkers kunnen organisaties zich eigenlijk geen vermijdbaar verzuim meer permitteren. Voor organisaties betekent dit dat de samenwerking met de bedrijfsarts minder reactief en meer strategisch moet worden ingericht.”
Welke rol kan de bedrijfsarts daarin spelen?
“De bedrijfsarts kan niet alleen adviseren wanneer iemand al ziek is, maar juist ook bijdragen aan het herkennen van patronen in werkdruk, organisatie-inrichting of samenwerking die later tot uitval kunnen leiden. In de Rijksbrede verzuimanalyse Waarom draaien we niet aan de knoppen? zien we bijvoorbeeld dat organisaties vaak wel weten waar de knoppen zitten om verzuim te beïnvloeden, maar daar in de praktijk nog te weinig aan draaien. Dat komt onder andere doordat verzuim nog te vaak als individueel of medisch probleem wordt gezien, terwijl de oorzaken ook ergens anders liggen.”
Wat betekent preventie in de praktijk van de bedrijfsarts?
“Dat de bedrijfsarts eerder in beeld komt en breder kijkt dan alleen de medische kant. Een belangrijk deel van het verzuim ontstaat namelijk door factoren in het werk zelf, zoals werkdruk, een mismatch met de functie, arbeidsconflicten of een verstoorde werk-privébalans. Dat zijn factoren waar organisaties invloed op hebben en die vaak al zichtbaar zijn voordat iemand daadwerkelijk uitvalt.”
“Concreet kan dat betekenen dat bedrijfsartsen vaker meedenken op team- of organisatieniveau, dat er ruimte is voor open spreekuren of preventieve consulten en dat signalen uit spreekuren worden vertaald naar organisatieadvies. De rol van de bedrijfsarts verschuift dan deels van ‘beoordelaar van ziekte’ naar ‘sparringpartner voor gezond werk’.”
Waar liggen kansen om uitval eerder te voorkomen?
“De grootste kansen liggen eigenlijk in instrumenten die organisaties vaak al hebben. In de Rijksanalyse wordt bijvoorbeeld genoemd dat veel informatie beschikbaar is via bronnen zoals de RI&E, medewerkersonderzoeken en preventief medische onderzoeken, maar ook via signalen van leidinggevenden of collega’s. Die informatie wordt alleen nog te weinig als geheel bekeken.”
“Het is ook belangrijk dat organisaties regelmatig met elkaar ‘door de oogharen’ naar het werk kijken: hoe is het werk georganiseerd, is de taak haalbaar met dit team en past het werk nog bij de medewerker? Door dat soort gesprekken structureel te voeren, kun je problemen vaak oplossen voordat ze medisch worden.”
O&P Bedrijfszorg zet nadrukkelijk in op preventie. Hoe zie je dat terug in de praktijk?
“Een belangrijk uitgangspunt is het Eigen Regiemodel, waarin leidinggevende en medewerker samen verantwoordelijkheid dragen voor inzetbaarheid, ondersteund door adviseurs zoals de bedrijfsarts. Wanneer dat model goed werkt, ontstaat er eerder contact en kan er sneller worden geschakeld. De bedrijfsarts kan dan bijvoorbeeld eerder adviseren over belastbaarheid, werkorganisatie of mogelijke interventies.”
“Daarnaast helpt het wanneer bedrijfsartsen niet alleen spreekuur draaien, maar ook deelnemen aan overleg met HR, leidinggevenden of andere adviseurs. Daardoor kunnen signalen uit verschillende bronnen samenkomen. Preventie vraagt namelijk samenwerking, multidisciplinair en in nauwe samenwerking met de klant. Het is niet de taak van één professional.”
Tot slot, wat is er nodig om preventie echt verder te brengen?
“De belangrijkste verandering is waarschijnlijk dat we breder naar preventie moeten kijken. Preventie wordt nog vaak geassocieerd met individuele interventies: vitaliteitsprogramma’s, coaching of een verwijzing. Dat is waardevol, maar het is slechts een klein deel van het geheel.”
“De grootste invloed op verzuim ligt vaak bij factoren zoals arbeidsinhoud, werkdruk, sociale veiligheid of de manier waarop teams zijn georganiseerd. Als preventie echt een grotere plek moet krijgen, moeten organisaties dus vooral investeren in goed leiderschap en het gesprek over werk, aandacht voor de kwaliteit van arbeid en het versterken van de eigen regie van medewerkers. Daar zit uiteindelijk de meeste winst."