Je zit achter je laptop, je werkplek lijkt in orde en er is niets zichtbaar mis. Toch kunnen risico’s zich ongemerkt opbouwen. Wanneer is werk eigenlijk écht veilig? Binnen O&P Rijk werken verschillende arbokerndeskundigen samen aan veilig en gezond werken. Toch is voor veel collega’s niet altijd duidelijk wie dat zijn en wat ze doen. Wouter Bouwmeester, hoger veiligheidskundige bij O&P Rijk, licht toe hoe deze deskundigen elkaar aanvullen in de praktijk. “Gezond en veilig werken gaat verder dan zichtbare risico’s.”
Wat zijn arbokerndeskundigen en wanneer komen ze in beeld?
“Volgens de Arbowet zijn er vier arbokerndeskundigen: de bedrijfsarts, de arbeidshygiënist, de hogere veiligheidskundige en de arbeids- en organisatiedeskundige. Werkgevers zijn verplicht om bij bepaalde arbovraagstukken deze deskundigen te betrekken, bijvoorbeeld bij het in kaart brengen en beoordelen van arbeidsrisico’s.
De bedrijfsarts kijkt naar gezondheid, verzuim en inzetbaarheid. De arbeidshygiënist naar blootstelling aan bijvoorbeeld stoffen, geluid of binnenmilieu. De hogere veiligheidskundige naar veiligheidsrisico’s, werkplekken en incidenten. De arbeids- en organisatiedeskundige naar werkdruk, samenwerking en de inrichting van het werk.
In de praktijk werken ze vaak samen aan dezelfde vraagstukken, ieder vanuit een eigen expertise.”
Wat doe jij als hoger veiligheidskundige?
“Als hoger veiligheidskundige kijk ik naar de veiligheid van het werk als geheel en beoordeel ik of risico’s goed zijn onderkend en beheerst. Dat gaat over werkplekonderzoeken, RI&E’s, incidentonderzoek, arbeidsmiddelen en werkprocessen.
Het verschil met een arbeidshygiënist zit vooral in de focus. Een arbeidshygiënist richt zich op gezondheidsrisico’s door blootstelling, zoals stoffen, geluid of ventilatie. Dat zijn vaak minder zichtbare risico’s, maar ze kunnen wel grote gevolgen hebben. Mijn rol richt zich meer op de veilige inrichting van werk, werkplek en werkprocessen.”
Is kantoorwerk wel zo veilig als we denken?
“Kantoorwerk heeft minder directe fysieke gevaren dan bijvoorbeeld werk in de bouw of industrie, maar er zijn wel degelijk risico’s. Denk aan langdurig zitten, verkeerd ingestelde werkplekken, beeldschermbelasting en een gebrek aan herstelmomenten. Ook werkdruk en klachten over ventilatie of temperatuur spelen een rol.
Daarnaast werken veel medewerkers hybride, reizen ze of werken ze op verschillende locaties. In uitvoerende functies spelen weer andere risico’s. Daarom moet je niet alleen naar de werkplek kijken, maar naar het werk als geheel.”
Welke risico’s zien we vaak over het hoofd op de werkvloer?
“Gezond en veilig werken gaat verder dan zichtbare onveiligheid. Psychosociale arbeidsbelasting, zoals werkdruk, autonomie en sociale veiligheid, zijn serieuze risico’s. Ook ontwikkelingen als digitalisering, hybride werken en AI beïnvloeden hoe belastend werk is, bijvoorbeeld in de manier waarop werk wordt aangestuurd, gemonitord of georganiseerd.
Leidinggevenden hoeven geen arbospecialist te zijn, maar moeten wel signalen herkennen en ruimte bieden voor gesprek. Medewerkers moeten op tijd aangeven wanneer dingen niet goed gaan. Het begint bij het herkennen en erkennen van risico’s.”
Wanneer weet je: hier moeten we iets mee, voordat het misgaat?
“Let op signalen die blijven terugkomen of langzaam normaal zijn geworden. Denk aan vermoeidheid, concentratieproblemen, fysieke klachten zoals nek- of rugpijn, maar ook aan structureel hoge werkdruk of onrust in teams.
Bijna-incidenten zijn belangrijk, omdat daar vaak al signalen in zitten dat er iets mis kan gaan. Wie op tijd ingrijpt, kan grotere problemen voorkomen. Binnen de rijksoverheid zijn er verschillende routes om signalen te delen, bijvoorbeeld via de leidinggevende, de bedrijfsarts, de preventiemedewerker of een arbokerndeskundige. Die drempel moet laag zijn.”
Hoe werken arbokerndeskundigen samen in de praktijk?
“Arbokerndeskundigen kijken vanuit verschillende perspectieven naar hetzelfde vraagstuk. Bij klachten zoals vermoeidheid of hoofdpijn kan een arbeidshygiënist kijken naar luchtkwaliteit of ventilatie. De hogere veiligheidskundige kijkt naar de inrichting van de werkplek en de maatregelen. De arbeids- en organisatiedeskundige naar werkdruk en samenwerking, en de bedrijfsarts naar de gezondheid en belastbaarheid.
Gezond en veilig werken heeft zelden één oorzaak of oplossing. Juist de combinatie van perspectieven maakt het compleet.”
Wat kun je zelf doen om je werk gezonder en veiliger te maken?
“Het begint met aandacht en het serieus nemen van signalen. Kijk kritisch naar je werkplek en naar hoe het werk wordt uitgevoerd. Werken maatregelen echt, of staan ze alleen op papier?
Zorg voor afwisseling, stel je werkplek goed in en bespreek knelpunten op tijd. Voor leidinggevenden ligt de winst in het voeren van het gesprek en het tijdig handelen, dus niet pas als iemand uitvalt. Voor medewerkers geldt dat ze moeten aangeven waar ze tegenaan lopen.
Kortom: gezond en veilig werken hoort gewoon bij goed werk organiseren.”