Hoe zorg je dat preventie meer wordt dan een goed voornemen? Bij OCW begint dat met bewust kijken naar wat mensen nodig hebben om gezond en vitaal te blijven werken. Ton (strategisch preventiemedewerker bij OCW) en Hilde (A+O deskundige bij O&P Rijk) vertellen hoe OCW werkt aan een eigen visie en hoe O&P Rijk helpt om preventie concreet te maken.
“Er is al veel als het gaat om gezond en veilig werken,” vertelt Ton. “Maar ik vond het belangrijk om met alle betrokkenen bij elkaar te zitten en te kijken: wat betekent dit voor onze organisatie? Hoe kijken wij ertegenaan? En vooral: wat gaan we de komende jaren doen?”
Daarom organiseerde OCW in april een heidag. Ook collega’s van O&P Rijk Bedrijfszorg sloten aan, onder wie een bedrijfsarts, bedrijfsmaatschappelijk werker, vitaliteitsadviseur en Hilde. “We trokken echt samen op,” zegt Hilde. “Iedereen bracht zijn eigen perspectief in en we vulden elkaar aan.”
Verder kijken dan cijfers
Een belangrijk uitgangspunt in de visie van OCW is preventie. Volgens Ton vraagt dat om een andere manier van kijken. “We zijn vaak geneigd om vooral naar cijfers en rapportages te kijken. Hoe hoog is het ziekteverzuim? Hoe staat het met werkdruk? Maar de vraag is vooral: wat zit daarachter? En waar hebben we invloed op?”
Die ‘achterkant’ wil OCW sterker maken. “Niet omdat ziekte of uitval altijd te voorkomen is, want mensen worden helaas ook gewoon ziek. Maar we zien wel duidelijke verbeterpunten, bijvoorbeeld in de relatie tussen medewerkers en leidinggevenden en in de aandacht voor werk, ontwikkeling en welzijn.”
Gezond werken doe je samen
De visie van OCW legt de verantwoordelijkheid daarom niet alleen bij de individuele medewerker. Ook leidinggevenden, teams en de organisatie hebben een rol. Die brede blik is volgens Ton nodig om preventie echt onderdeel te maken van het dagelijks werk.
“We zijn allemaal verantwoordelijk voor een cultuur waarin mensen zich veilig, gezien en gewaardeerd voelen,” zegt hij. “Dat zit in hoe we dagelijks met elkaar omgaan. Als je dit niet samen omarmt, blijft het bij een kleine groep mensen die ermee bezig is.”
Hilde herkent dat. Zij vindt het sterk dat OCW kijkt naar het hele plaatje. “Je kunt zeggen dat medewerkers meer aan hun vitaliteit moeten werken, maar de organisatie moet wel de bodem leggen waarop dat kan.” Daarbij gaat het bijvoorbeeld over autonomie, ontwikkelmogelijkheden, verbinding in teams, goede omgangsvormen, werkplezier, afwisseling en kwaliteit van werk. “Dat zijn vaak dingen die niet ingewikkeld hoeven te zijn,” zegt Hilde. “Maar ze maken wel verschil als het gaat om preventie.”
Van losse interventies naar samenhang
Bij OCW gebeurt al veel: er zijn cursussen, interventies en andere initiatieven. Wat de heidag volgens Hilde waardevol maakte, was dat daar meer samenhang in kwam.
“Er zijn al ontzettend veel goede ontwikkelingen. Het mooie is dat er nu een paraplu boven komt. Niet allemaal losse interventies, maar een gedragen visie die helpt om richting te geven.”
Voor Ton is die visie geen eindpunt, maar een begin. “Een visie op papier zetten is makkelijk. Maar als je er met elkaar ‘ja’ tegen zegt, dan betekent dat iets. Dan moet je ook iets gaan doen.” De visie wordt daarom verder uitgewerkt in een nota met speerpunten en concrete acties.
Als de visie straks wordt vastgesteld, krijgt die volgens Hilde ook op andere momenten waarde. “Dan kan het een kompas worden voor gezonde keuzes in de organisatie,” zegt ze. “Bijvoorbeeld bij een reorganisatie, taakstelling of periode van hoge werkdruk. Juist dan helpt het als je met elkaar hebt afgesproken wat belangrijk is.”
Meedenken vóórdat het knelt
De bijdrage van O&P Rijk zat volgens Hilde vooral in het verbreden van het gesprek. Bedrijfsartsen, bedrijfsmaatschappelijk werkers en andere professionals zien in de praktijk wat er speelt bij medewerkers en afdelingen.
“De mensen die bij een bedrijfsarts of bedrijfsmaatschappelijk werker komen, zijn natuurlijk maar een deel van de organisatie. Maar vanuit die gesprekken ontstaat wel een goed beeld van wat mensen nodig hebben.”
Juist daarom is het volgens haar belangrijk om O&P Rijk ook bij preventieve vraagstukken te betrekken. “Een visie op vitaliteit gaat over alle medewerkers, niet alleen over de mensen die uiteindelijk in de spreekkamer terechtkomen.”
Ook Ton vond die praktijkervaring waardevol. “O&P Rijk geeft meer duiding aan wat er achter de cijfers zit.”
Eerder in gesprek, eerder bijsturen
Ton hoopt dat medewerkers en leidinggevenden straks concreet merken dat er meer aandacht komt voor wat mensen nodig hebben in hun werk. Bijvoorbeeld in het goede gesprek tussen medewerker en leidinggevende. Niet één keer per jaar formeel, maar vaker en laagdrempeliger.
“Als je elkaar maar één keer per jaar spreekt, creëer je geen cultuur waarin het makkelijk is om te zeggen dat het even niet goed gaat,” zegt Ton. “Juist door eerder en vaker het gesprek te voeren, kun je ook echt zien wat iemand nodig heeft.”
Preventie organiseer je samen
Het traject bij OCW laat zien hoe preventie concreet handen en voeten kan krijgen: door niet alleen te kijken naar verzuimcijfers, maar naar wat daarachter zit. En door het thema niet bij één persoon of afdeling te beleggen, maar samen te organiseren.
Hilde heeft een helder advies voor andere ministeries of organisaties die hiermee aan de slag willen: “Doe het samen. Betrek leidinggevenden, medewerkers, O&P Rijk, preventiemedewerkers en HR. Zo versterk je elkaars beelden en kijk je breder.”
Ton sluit zich daarbij aan. Volgens hem zijn de uitdagingen voor veel organisaties vergelijkbaar. “Maak gebruik van elkaars kennis en ervaring. Kijk wat je belangrijk vindt, waar je voor wilt gaan en hoe je dat samen in de praktijk brengt.”
Kortom: preventie vraagt om keuzes maken en samen verantwoordelijkheid nemen. Op die manier wordt gezond werken écht onderdeel de organisatie.