"Iedereen deed het." "Het systeem liet het toe." "Het kostte toch niemand iets?" Het zijn uitspraken die je vaker hoort als mensen worden aangesproken op hun gedrag.
Onlangs kwam een gemeente in het nieuws omdat 17 ambtenaren bewust gebruikmaakten van een fout in een parkeersysteem. Daardoor konden zij gratis parkeren, terwijl zij wisten dat dit niet de bedoeling was. Voor een aantal van hen had dit grote gevolgen.
Deze situatie laat zien dat integriteit niet alleen gaat over grote fraudezaken of omkoping. Juist de kleine keuzes van alledag maken het verschil.
Waarom is dit niet integer?
De medewerkers maakten bewust gebruik van een fout in het systeem voor eigen voordeel. Dat iets technisch mogelijk is, betekent nog niet dat het ook mag. Integer handelen gaat verder dan het volgen van regels. Het gaat ook over eerlijkheid, verantwoordelijkheid nemen en jezelf de vraag stellen: zou ik dit ook doen als iedereen meekijkt?
Voor ambtenaren geldt bovendien dat burgers moeten kunnen vertrouwen op een integere overheid. Dat vertrouwen bouw je op met grote én kleine keuzes. De Gedragscode Integriteit Rijk helpt daarbij, maar uiteindelijk vraagt iedere situatie om een eigen afweging.
"Zou ik dit ook doen als iedereen meekijkt?"
Wat kun jij als leidinggevende doen?
Jouw reactie op dit soort nieuws bepaalt mede de cultuur in je team. Gebruik dit nieuwsbericht eens als aanleiding voor een gesprek tijdens bijvoorbeeld een medewerker bijeenkomst, of teammeeting.
Je kunt bijvoorbeeld vragen:
- Zou jij gebruikmaken van zo'n fout in een systeem? Waarom wel of niet?
- Wanneer wordt slim gebruikmaken van een mogelijkheid eigenlijk misbruik?
- Wat zou je doen als een collega je vertelt over een dergelijke fout in een systeem?
- Hoe klein of groot is de stap naar het indienen van een creatieve (reis)declaratie in P-direkt, waar de goede trouw van de ambtenaar het uitgangspunt is?
Door samen dit soort dilemma's te bespreken, voorkom je dat medewerkers niet alleen nadenken over wat kan, maar stimuleer je dat zij ook nadenken over wat past bij ambtelijk vakmanschap.
Het gesprek is de beste preventie
Integriteit gaat niet alleen over regels en sancties. Het gaat vooral over bewustwording en het voeren van het goede gesprek. Dat vraagt om een open cultuur waarin medewerkers twijfels kunnen bespreken en vragen durven stellen. Juist dan voorkom je dat kleine keuzes uitgroeien tot grote problemen.