Pesten op het werk komt vaker voor dan we denken. Uit onderzoek blijkt dat één op de zes werkenden te maken heeft met ongewenst gedrag. Als slachtoffer of als omstander. Maar wanneer is er sprake van pestgedrag? Wat zijn de gevolgen? En welke hulp is er beschikbaar? Marina van den Hurk, senior adviseur bij het Interdepartementaal Netwerk Vertrouwenspersonen (INVP): “Juist aan de voorkant kan een vertrouwenspersoon helpen om overzicht te krijgen.”
Wanneer spreken we van pesten op het werk?
“Ik spreek liever niet van pesten, maar van onder ongewenste omgangsvormen. Het gaat niet alleen om openlijk gedrag zoals schelden of iemand belachelijk maken. Vaak is het veel subtieler, denk aan iemand structureel negeren of buitensluiten bij informele momenten. Ook roddelen of steeds terugkerende ‘grapjes’ ten koste van dezelfde persoon horen bij pestgedrag.”
Waarom is pesten op het werk soms zo lastig te herkennen?
“Omdat het vaak in kleine dingen zit. Iemand die niet serieus wordt genomen, reacties die uitblijven, of een sfeer waarin iemand buiten de groep valt. Daarnaast wordt onvriendelijk gedrag regelmatig verpakt als grap. Ik zeg altijd: ‘achter elk geintje zit een seintje en vaak ook een pijntje’. Wat het extra lastig maakt om te herkennen, is dat bedoeling en effect niet altijd hetzelfde zijn. Wat voor de één onschuldig voelt, kan voor een ander heel kwetsend zijn.”
Wat kunnen gevolgen zijn van pesten op de werkvloer?
“Pesten is altijd beschadigend. Op korte termijn leidt het vaak tot stress, onzekerheid en een gevoel van onveiligheid. Mensen voelen zich alleen: ze hebben het idee dat anderen het wel zien, maar niets doen. Gepeste collega’s blijven vaak lange tijd naar het werk komen omdat ze zich niet klein willen laten krijgen. Maar als ze uiteindelijk uitvallen, is terugkeren naar de werkvloer heel lastig. Op de langere termijn kan de impact van pesten enorm groot zijn. De medewerker kan kampen met psychische klachten, depressies en zelfs suïcidegedachten. Voor de organisatie leidt pesten tot verzuim en langdurige re-integratie.”
Wat kun je doen als je het gevoel hebt dat je wordt gepest?
“Blijf er niet alleen mee rondlopen. Praat erover met iemand die je vertrouwt. Dat kan een collega zijn, je leidinggevende of een vertrouwenspersoon, maar ook iemand buiten het werk. Je partner of een goede vriend, bijvoorbeeld. Mensen die gepest worden, raken vaak de regie kwijt. Door het gesprek aan te gaan, kun je je gedachten ordenen en bepalen wat je nodig hebt en welke stappen je wilt zetten.”
Wat kun je doen als je vermoedt dat een collega wordt gepest?
“Kijk niet weg. Vraag je collega hoe het gaat en benoem wat je ziet. Je kunt ook de collega’s aanspreken die over de grens gaan, of het bespreekbaar maken bij je leidinggevende als je merkt dat er dingen spelen in een team. Er zijn verschillende manieren om iets te doen - niets doen helpt in ieder geval niet.”
Wanneer schakel je een vertrouwenspersoon in?
“Zo vroeg mogelijk. Juist dan kan een vertrouwenspersoon helpen om overzicht te krijgen. Je bent na een gesprek nergens toe verplicht, het gaat er vooral om dat je samen kijkt wat er speelt en wat jou kan helpen. Een vertrouwenspersoon biedt een luisterend oor en neemt alle klachten serieus. Ze nemen het probleem niet over, maar helpen je om weer regie te krijgen. Dat kan betekenen dat je zelf stappen zet, of dat er andere professionals worden betrokken, zoals een bedrijfsmaatschappelijk werker of de bedrijfsarts. Overigens is er ook een netwerk van externe vertrouwenspersonen die je kunt benaderen, dit zijn mensen die niet in de organisatie werken en dus wat onafhankelijker en anoniemer voelen.”
Wordt er bij het Rijk ook gewerkt aan het voorkomen van pestgedrag?
“Zeker! Er is steeds meer aandacht voor preventie. Dat begint bij leidinggevenden. Zij kunnen het gesprek in hun team initiëren: hoe gaan we met elkaar om en wat vinden we normaal? Door dat met elkaar vast te stellen, wordt het makkelijker om elkaar aan te spreken. Rijksbreed wordt er gewerkt aan een campagne om pestgedrag te herkennen en voorkomen.”
Wat is één ding dat iedereen kan doen om pesten op de werkvloer te voorkomen?
“Heel simpel: doe niet aan mee. Niet roddelen, niet meelachen om kwetsende opmerkingen en niet iemand buitensluiten. Als je ziet dat iemand het moeilijk heeft, negeer het dan niet. En spreek je collega’s aan. Soms is het al genoeg om te zeggen dat je iets niet oké vindt. Leidinggevenden moeten vooral zelf het goede voorbeeld geven.”
“Als je zelf gepest wordt, zou ik nog dit willen zeggen: het kan echt weer helemaal goedkomen. Pesten is meestal niet verholpen met één gesprek, maar als je aan de bel trekt en in gesprek gaat, is dat wel het startpunt om de situatie te verbeteren. Samen kijken wat jou kan helpen om weer met vertrouwen en plezier naar je werk te gaan. Er zijn vertrouwenspersonen en professionals die kunnen helpen, blijf er dus vooral niet alleen mee rondlopen!”