Boos, blij, bang of verdrietig: emoties horen ook bij ons werk. Toch vinden we het niet altijd makkelijk om ze op de werkvloer te laten zien. Wat gebeurt er als we emoties steeds wegstoppen? En wat levert het op als we er juist aandacht aan geven? Leo Wilhelm, HR-manager bij Logius, en Ying Chan, senior adviseur bij O&P Rijk Bedrijfszorg INVP, vertellen waarom aandacht voor emoties bijdraagt aan sociale veiligheid, verbinding en vitaliteit.
Een emotie laat zien wat voor jou belangrijk is, welke behoefte je hebt of welk verlangen geraakt wordt
Waarom is het belangrijk om aandacht te geven aan emoties?
“Omdat emoties altijd aanwezig zijn,” zegt Leo. “In ieder gesprek dat ik voer spelen emoties een rol. Als je ze steeds wegstopt, raak je de verbinding met jezelf kwijt. En als je geen contact hebt met jezelf, wordt het ook moeilijk om echt contact te maken met anderen.”
Ying: “Dat herken ik. We denken vaak dat emoties iets zijn wat je moet beheersen, terwijl ze juist iets belangrijks vertellen. Een emotie is eigenlijk feedback. Ze laat zien wat voor jou belangrijk is, welke behoefte je hebt of welk verlangen geraakt wordt.”
Zijn sommige emoties op het werk moeilijker dan andere?
“Zeker, bijvoorbeeld schaamte, schuldgevoel, angst en verdriet vinden veel mensen ongemakkelijk,” vertelt Ying. “Dat heeft ook te maken met de omgeving. Voel je je veilig genoeg om jezelf te laten zien? En hoe ben je opgevoed? Veel mensen hebben geleerd dat je sterk moet zijn en emoties beter kunt verbergen. Er kan een verschil zitten tussen wie je bent en wie je wilt zijn. Soms ligt dat dicht bij elkaar, soms zit daar een kloof tussen. Hoe groter die kloof, hoe ongemakkelijker dat kan voelen. Bijvoorbeeld bij angst, boosheid of verdriet. Dat wil je vaak niet laten zien. Dat heeft ook te maken met je persoonlijke en sociale normen.”
Leo vindt dat je het niet moet hebben over positieve of negatieve emoties. “Elke emotie heeft een functie. Een emotie is een signaal dat een behoefte wel of niet wordt vervuld. Dat signaal is echt. De Engelse uitdrukking ‘emotions are facts’ vind ik mooi. Voor degene die de emotie voelt, is die emotie op dat moment werkelijkheid. Dat betekent niet dat anderen dezelfde situatie zo ervaren, maar de emotie verdient wel aandacht.”
Dus emoties zijn niet het probleem?
Leo: “Nee. Vaak verwarren we emoties met gedrag. Je kunt boos zijn zonder te schreeuwen. Of bang zijn zonder weg te lopen. De emotie is het signaal. Hoe je ermee omgaat, dat is je gedrag.”
Ying is het daarmee eens. “Daarom is het belangrijk om jezelf af te vragen: wat voel ik eigenlijk? En wat zegt dat over mij? Pas daarna kies je hoe je reageert. Het helpt als wat je denkt, voelt en doet met elkaar in overeenstemming is. Dat versterkt de verbinding met anderen en helpt je bewust te kiezen hoe je reageert.”
Hoe doe je dat in de praktijk?
“Ik noem dat jezelf ondertitelen,” zegt Leo. “Je zegt bijvoorbeeld: ‘Ik merk dat dit me boos maakt.’ Of: ‘Dit raakt me.’ Daarmee vertel je wat er in jou gebeurt, zonder de ander meteen de schuld te geven. Want de ander kan wel de aanleiding zijn, maar de oorzaak van jouw emotie ligt altijd in jouw eigen geraaktheid.”
Dat klinkt best kwetsbaar.
Ying: “Dat is het ook. Je weet nooit hoe de ander reageert. Misschien begrijpt diegene je, misschien niet. Maar juist door jezelf te laten zien ontdek je of het veilig genoeg is. Veel mensen wachten tot ze zeker weten dat het veilig is. Alleen kom je daar pas achter door het een keer te proberen.”
Leo: “En dat is lastig in een samenleving waarin kwetsbaarheid nog vaak als zwakte wordt gezien. We verwachten dat iedereen succesvol is, fouten voorkomt en alles onder controle heeft. Sociale media versterken dat beeld. Veel mensen zijn bang om door de mand te vallen. Dat zorgt voor veel stress en kost enorm veel energie.”
Sociale veiligheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid
Hoe maak je een werkomgeving veiliger?
Volgens Leo begint dat met herkennen, erkennen en verkennen. “Eerst leer je de signalen van emoties herkennen, bij jezelf én bij anderen. Daarna erken je dat die emotie er is. Pas dan kun je samen onderzoeken welke behoefte eronder zit.”
Ying vindt dat dit niet alleen de taak is van een leidinggevende. “Sociale veiligheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Iedereen kan bijdragen door met begrip en empathie te reageren. Als je iemand direct corrigeert zonder verbinding te leggen met de emotie, vergroot je vaak alleen maar de spanning. Als wat je voelt en hoe je handelt met elkaar in overeenstemming zijn, draagt dat bij aan onderling vertrouwen en sociale veiligheid.”
Leo: “Onze woordenschat voor emoties is vaak beperkt. Daardoor vinden veel mensen het lastig om precies te zeggen wat ze voelen. Leidinggevenden kunnen helpen door emoties bespreekbaar te maken en woorden te geven aan wat ze zien.”
Wat gebeurt er als mensen hun emoties blijven onderdrukken?
“Dat kost ontzettend veel energie” zegt Leo. “Ik vergelijk het vaak met een bal die je onder water probeert te houden. Zolang je hem onderdrukt, blijf je kracht zetten. Uiteindelijk laat je los en schiet de bal omhoog. Zo werkt het ook met emoties. Als ze geen ruimte krijgen, bouwen ze zich op. Dat kan leiden tot een burn-out, depressieve klachten of uitval. Het gaat letterlijk ten koste van je vitaliteit.”
Volgens Ying zijn mensen dan eigenlijk bezig met overleven. “Ze houden een masker op. Dat belemmert hun persoonlijke groei en ook hun relaties met anderen.”
“Bovendien kun je niet één emotie onderdrukken,” vertelt Leo. “Als je boosheid of verdriet wegdrukt, raak je uiteindelijk ook het vermogen kwijt om echt blij te zijn. Sommige mensen maskeren emoties. Bijvoorbeeld verdriet tonen terwijl ze eigenlijk boos zijn. Of juist boos worden terwijl ze diep van binnen verdriet voelen. Daardoor raak je steeds verder verwijderd van jezelf. En dat kan leiden tot uitval waardoor je jezelf opnieuw moet ontdekken. Je moet ontdekken dat je een mens bent met een lijf dat jou van alles wil vertellen. De wetenschap leert ons dat een groot deel van ons brein bezig is met het verwerken van signalen uit ons lichaam en maar een klein deel met signalen uit de buitenwereld. Toch denken we vaak dat we vooral op onze omgeving reageren. Zo afgesloten kunnen we raken van de signalen van ons eigen lichaam."
Het is belangrijk om nieuwsgierig te zijn naar wat er onder een emotie zit
Waarom is het zo belangrijk om emoties serieus te nemen?
Leo: “Omdat emoties signalen zijn van behoeften. Net zoals dorst aangeeft dat je moet drinken, vertellen emoties dat er een psychologische behoefte aandacht vraagt. Angst laat bijvoorbeeld zien dat je behoefte aan veiligheid geraakt wordt. Boosheid gaat over grenzen en autonomie. Verdriet wijst op een behoefte aan verbinding of op verlies. En blijdschap laat zien dat je iets wilt delen of samen wilt vieren. Elke emotie probeert je letterlijk in beweging te brengen om voor die behoefte te zorgen.”
Ying: “Het probleem is niet de emotie zelf, maar hoe wij ermee omgaan. Vaak hebben we als kind geleerd dat bepaalde emoties niet welkom zijn. Die lessen nemen we onbewust mee naar ons werk.”
Leo: “Daardoor reageren we op het werk soms veel sterker dan de situatie eigenlijk vraagt. We denken dat we alleen op onze collega's reageren, maar vaak worden oude ervaringen geraakt. Daarom is het zo belangrijk om nieuwsgierig te zijn naar wat er onder een emotie zit.”
Door emoties te delen voelen mensen zich meer verbonden, krijgen ze meer energie en kunnen ze beter samenwerken
Wat levert het op als mensen hun emoties wel durven te delen?
“Dan hoeven ze die last niet meer alleen te dragen: sharing is caring,” vertelt Leo. “Door emoties te delen worden ze vaak lichter. Mensen voelen zich meer verbonden, krijgen meer energie en kunnen beter samenwerken.”
Ying: “En uiteindelijk profiteert ook de organisatie daarvan. Mensen die zichzelf kunnen zijn, zijn creatiever, veerkrachtiger en werken beter samen.”
Leo: “Professionaliteit betekent daarom niet dat je geen emoties hebt. Het betekent dat je leert begrijpen wat je emoties je vertellen en daar op een goede manier mee omgaat. Dat versterkt je vitaliteit doordat het stress vermindert, energie behoudt en de kans op uitval verkleint.”
Dus emoties horen gewoon bij goed werk?
Leo: “Absoluut. Emoties zijn geen zwakte. Het zijn richtingaanwijzers. Als we ernaar durven luisteren, leren we niet alleen onszelf beter kennen, maar ook elkaar. Dat maakt ons betere collega's én betere mensen.”
Ying: “Emoties helpen ons om te begrijpen wat voor onszelf en voor anderen belangrijk is. Door daar ruimte voor te maken, ontstaat meer verbinding en kan de samenwerking op de werkvloer verbeteren.”