De dood hoort bij het leven, en toch blijft het vaak een lastig onderwerp. Ook op de werkvloer. Want hoe ga je om met een rouwende collega en welke hulp is er eigenlijk beschikbaar als je te maken hebt met verlies? Mirjam is rouwtherapeut en bedrijfsmaatschappelijk werker. “We hebben de neiging om dingen op te lossen of te verzachten, dat helpt niet.”
Wanneer iemand een dierbare verliest, heeft dat impact op meerdere vlakken tegelijk. “Bij rouw verandert er vaak iets in emoties, gedachten, gedrag en soms ook fysiek,” legt Mirjam uit. “Mensen kunnen verdrietig zijn, maar ook boos of angstig. Dat werkt allemaal door in hoe iemand functioneert.”
Die impact zie je ook terug op het werk. “Collega’s in rouw kunnen vermoeid zijn, hebben moeite met concentreren en raken sneller overprikkeld. Ook kunnen ze emotioneler reageren en minder flexibel zijn. Dingen die normaal gesproken makkelijk gaan, zijn opeens lastig.”
Begrijp wat rouw doet met iemand
Mirjam vergelijkt rouw met een extra belasting op het leven. “Als je je leven ziet als een taart met verschillende punten, dan komt er bij rouw een extra punt bij. Die duwt op alle andere delen van je leven; werk, privé en relaties komen onder druk te staan.”
Dat betekent niet dat iemand automatisch thuis moet blijven. “Rouw is geen ziekte. Mensen hebben alleen tijd en ruimte nodig om te wennen aan de nieuwe situatie.” Mirjam legt uit: “Werk is een belangrijk onderdeel van het leven en biedt houvast. Mensen die een dierbare hebben verloren, kunnen baat hebben bij een dagritme. Even naar kantoor komen en een mail bekijken of een collega spreken, kan echt helpen om weer in een ritme te komen en afleiding te hebben.”
Goedbedoelde missers
Omgaan met een rouwende collega is niet eenvoudig. Juist daardoor gaat het volgens Mirjam vaak mis vanuit goede bedoelingen. “We hebben de neiging om dingen op te lossen of te verzachten. Dan hoor je opmerkingen als: ‘Het is toch al een jaar geleden?’ Of clichés als: ‘De tijd heelt alle wonden.’ Dat helpt niet.”
Ook het tegenovergestelde komt voor: te veel ruimte zonder richting. “Leidinggevenden zeggen soms: neem je tijd, blijf maar thuis. Dat klinkt zorgzaam, maar te lang thuis zijn kan de stap terug naar werk juist groter maken.”
Blijf in contact als collega
Voor collega’s in rouw zit de kracht vaak in kleine, oprechte gebaren. Mirjam: “Vraag niet: hoe gaat het? Maar: hoe gaat het vandaag? Of: zullen we een kop koffie drinken?”
En wie zich ongemakkelijk voelt, hoeft dat niet te verbergen. “Je kunt ook zeggen: ik weet niet goed wat ik moet zeggen, maar ik denk aan je. Dat is vaak beter dan stil blijven.”
Het helpt ook om je bewust te zijn van de beperkte ruimte die iemand heeft. “Iemand in rouw heeft vaak genoeg aan zichzelf. De energie om naar anderen te luisteren of om over minder belangrijke zaken te praten, is er vaak niet.”
Geef richting en blijf betrokken als leidinggevende
Voor leidinggevenden is het belangrijk om ruimte te geven, maar wel met duidelijke afspraken. “Geef iemand tijd, maar niet oneindig veel tijd. Spreek af wanneer je weer contact hebt,” zegt Mirjam. “Bijvoorbeeld: we spreken elkaar volgende week en over een maand evalueren we hoe het gaat.”
Ook de terugkeer naar het werk vraagt om aandacht en voorbereiding. “Bespreek samen wat fijn is: wil iemand er wel of niet over praten op het werk? Informeer je het team vooraf? Dat soort duidelijke afspraken maken het voor iedereen op de werkvloer makkelijker.
Schakel op tijd ondersteuning in
Een bedrijfsmaatschappelijk werker kan op verschillende momenten ondersteunen. “We begeleiden medewerkers die vastlopen in hun rouw, bijvoorbeeld als klachten aanhouden of verergeren,” zegt Mirjam.
Maar de ondersteuning richt zich niet alleen op de rouwende medewerker. “Leidinggevenden kunnen ook bij ons terecht als ze denken: ik wil dit goed doen, maar hoe pak ik dat aan? Dan kunnen wij meedenken en adviseren.”
Ook teams kunnen begeleiding krijgen, bijvoorbeeld als een collega overlijdt of ernstig ziek is. “Het helpt om woorden te geven aan wat er speelt en verlaagt de drempel om hulp te zoeken.”
Het begint met woorden
De dood en rouw op het werk lijken ingewikkeld, maar volgens Mirjam begint het dus simpelweg met praten. “Je hoeft niet de perfecte woorden te hebben en je hoeft niets op te lossen,” besluit ze. “Het gaat erom dat iemand in rouw zich gezien voelt.”